Plan de mantemento preventivo eléctrico
Por Daniel Serrano Armenta, electricista de mantemento industrial
Unha instalación eléctrica non avisa antes de fallar: un borne frouxo quéntase durante meses ata que un día dispara o cadro, ou algo peor. O preventivo eléctrico serve para atopar eses problemas antes, e ademais hai revisións que en España son obrigatorias. Esta guía repasa o que esixe a normativa, o que convén revisar en cada equipo e como levalo todo nun GMAO como MantPro, de balde e de código aberto.
Importante: as periodicidades desta guía son orientativas. As que marca a lei dependen do tipo de instalación, e as de cada equipo, do seu fabricante e de canto de crítico sexa para o teu proceso. Ante a dúbida, consulta coa túa empresa instaladora ou cun organismo de control (OCA).
O que obriga a normativa en España
- Inspeccións periódicas de baixa tensión (ITC-BT-05 do REBT). As instalacións que precisaron inspección inicial deben pasar unha inspección por un OCA cada 5 anos. Son, entre outras, as industriais que precisan proxecto con potencia instalada superior a 100 kW, os locais de pública concorrencia, os locais con risco de incendio ou explosión de clase I (agás aparcadoiros de menos de 25 prazas), os locais mollados de máis de 25 kW, as piscinas de máis de 10 kW, os quirófanos e salas de intervención e a iluminación exterior de máis de 5 kW. As instalacións comúns de edificios de vivendas de máis de 100 kW, cada 10 anos.
- Tomas de terra (ITC-BT-18). Débeas revisar persoal tecnicamente competente polo menos unha vez ao ano, na época en que o terreo estea máis seco. Onde o terreo non sexa favorable para a conservación dos eléctrodos, estes e os condutores de enlace póñense ao descuberto para examinalos polo menos cada 5 anos.
- Alta tensión e centros de transformación propios (RD 337/2014). As instalacións privadas de alta tensión deben ter un contrato de mantemento cunha empresa instaladora habilitada. Admítese o mantemento con medios propios cando a Administración competente o autoriza e o titular dispón dos medios humanos e técnicos necesarios. Ademais, deben pasar unha inspección periódica por un OCA polo menos cada 3 anos (ITC-RAT 23).
- Seguridade dos traballos (RD 614/2001). Os traballos fanos traballadores autorizados ou cualificados, segundo o tipo de traballo e a tensión da instalación. Para traballar sen tensión séguense as cinco regras de ouro: desconectar; previr calquera posible realimentación; verificar a ausencia de tensión; poñer a terra e en curtocircuíto; e protexer fronte aos elementos próximos en tensión e sinalizar a zona de traballo.
Tarefas por equipo
| Equipo | Que revisar | Frecuencia orientativa |
|---|---|---|
| Cadros xerais e secundarios | Inspección visual, limpeza, sinalización, estado de envolventes e peches | Semestral ou anual |
| Cadros xerais e secundarios | Termografía coa instalación en carga | Anual |
| Cadros xerais e secundarios | Comprobación de conexións; reapertar só onde faga falta, co par do fabricante e sempre sen tensión | Segundo a inspección e a termografía |
| Interruptores diferenciais | Proba co pulsador de test | Mensual ou trimestral |
| Interruptores diferenciais | Medida do tempo e a corrente de disparo con instrumento | Anual |
| Tomas de terra | Medida da resistencia de terra e estado das conexións | Anual (obrigatoria, ITC-BT-18) |
| Liñas e receptores | Medida da resistencia de illamento | Anual ou segundo criticidade |
| Batería de condensadores | Condensadores inchados ou quentes, contactores, fusibles, regulador e factor de potencia | Semestral |
| SAI | Estado e autonomía das baterías, alarmas, ventilación | Semestral |
| Grupo electróxeno | Arranque e proba en baleiro | Mensual |
| Grupo electróxeno | Proba con carga, niveis, filtros e baterías de arranque | Anual ou por horas de funcionamento |
| Iluminación de emerxencia | Proba de funcionamento | Mensual, ou o que fixen a normativa e as instrucións aplicables |
| Iluminación de emerxencia | Proba de autonomía | Anual, ou o que fixen a normativa e as instrucións aplicables |
| Motores críticos | Temperatura, vibracións, consumo, illamento, rolamentos e ventilación | Segundo criticidade |
| Transformador (se hai centro de transformación) | Temperatura e conexións; nos de aceite, nivel e estado do aceite; nos secos, limpeza e estado da resina | Anual, xunto coa empresa mantedora |
Agás a revisión das tomas de terra, estas periodicidades son recomendacións, non obrigas xerais do REBT: axústaas ás instrucións do fabricante e a canto de crítico sexa cada equipo.
A termografía é das tarefas que máis avarías evita: un punto quente nun borne ou nun fusible aparece moito antes de que falle. Faina coa instalación en condicións representativas de carga, preferiblemente preto do seu réxime habitual: as anomalías térmicas asociadas á carga poden pasar desapercibidas cando a instalación traballa en baleiro.
Como montar o plan en MantPro
1. As máquinas: unha árbore da instalación
Dá de alta a instalación como unha árbore: Centro de transformación → Transformador, Cadro xeral → Cadros secundarios, Grupo electróxeno, SAI, Batería de condensadores… Así cada medida, termografía ou avaría queda no historial do equipo que toca. Se xa tes a lista en Excel, podes importala.
2. As tarefas: por data ou por horas
- As revisións do cadro, os diferenciais ou as tomas de terra, como avisos recorrentes por data, con días de marxe.
- As inspeccións regulamentarias, coa súa frecuencia de varios anos: OCA de baixa tensión cada 5 ou 10 anos, de alta tensión cada 3, descubrir os eléctrodos de terra cada 5. MantPro ofrece cada 2, 3, 4, 5 ou 10 anos.
- O grupo electróxeno, por contador de horas ou por data, o que chegue antes («cada 250 h ou cada ano»). Máis en mantemento preventivo.
3. As medidas: listas de comprobación con rango
As listas de comprobación de MantPro admiten lecturas coa súa unidade e o seu rango correcto, e marcan «mal» soas unha lectura fóra de rango. Por exemplo:
- Resistencia de terra (Ω), co máximo que admita a túa instalación.
- Resistencia de illamento (MΩ), co seu mínimo.
- Tempo de disparo do diferencial (ms) á súa corrente nominal.
- Factor de potencia da batería de condensadores.
- Autonomía do SAI ou da iluminación de emerxencia (min).
Así cada revisión deixa as medidas gardadas co traballo, coa súa data e o seu técnico, no historial do equipo.
Na pestana Máquinas, 📈 Lecturas xunta as de cada punto revisión a revisión: un gráfico coa banda do rango correcto e os valores fóra de rango en vermello, para ver se a resistencia de terra vai subindo antes de pasar do máximo. Expórtase a PDF co teu logo e a Excel, listo para amosarllo ao OCA, á aseguradora ou ao cliente.
4. Fotos, termografías e informes
Achega ao traballo as fotos do cadro e as imaxes da cámara térmica, antes e despois de corrixir o punto quente. O informe PDF co logotipo da túa empresa documenta os traballos e facilita o seguimento das actuacións e a preparación da documentación que che pidan o OCA, a aseguradora ou o cliente. Non substitúe os certificados regulamentarios de inspección.
5. Etiquetas QR nos cadros
Pega unha etiqueta QR en cada cadro: o técnico escanéaa co móbil e ten diante o seu historial e a súa lista de comprobación, aínda que non haxa cobertura no cuarto eléctrico.
Preguntas frecuentes
Cada canto hai que pasar a inspección OCA de baixa tensión?
Cada 5 anos nas instalacións que precisaron inspección inicial segundo a ITC-BT-05 do REBT, como as industriais que precisan proxecto con potencia instalada superior a 100 kW ou os locais de pública concorrencia, entre outras. As instalacións comúns de edificios de vivendas de máis de 100 kW, cada 10 anos.
Cada canto hai que revisar a toma de terra?
Polo menos unha vez ao ano, na época en que o terreo estea máis seco, segundo a ITC-BT-18 do REBT. Se o terreo non é favorable para a conservación dos eléctrodos, hai que descubrilos para examinalos polo menos cada 5 anos.
Cada canto se inspecciona un centro de transformación propio?
As instalacións privadas de alta tensión deben pasar unha inspección periódica por un OCA polo menos cada 3 anos. O mantemento contrátase cunha empresa instaladora habilitada, salvo que a Administración competente autorice facelo con medios propios.
Que valor de resistencia de terra é correcto?
Depende das características da instalación e do esquema de conexión a terra. Nun esquema TT, a resistencia de terra multiplicada pola corrente que provoca o disparo da protección debe ser igual ou inferior á tensión límite convencional (Ra × Ia ≤ UL): 50 V en condicións normais e 24 V en locais ou emprazamentos condutores. O proxecto e as condicións particulares da instalación determinan o valor admisible.
Podo levar o preventivo eléctrico cun programa de balde?
Si. MantPro é de balde e de código aberto: avisos por data e por horas, listas de comprobación con medidas e rangos, fotos, informes PDF e app Android sen conexión, sen límite de equipos nin usuarios.